Yıl 1363. Padişah I. Murat
döneminde, Evrenos Bey komutasındaki akıncı birliklerinin Batı
Trakya’yı Osmanlı topraklarına kattığı yıl. 

1363’ten Birinci Balkan Savaşı’na
kadar, Batı Trakya yaklaşık 550 yıl boyunca Osmanlı toprağı olarak
tarihte yerini alıyor. 

Osmanlı devletinin Balkanlar’da
aldığı yenilgiyle bölgenin kaderi de değişiyor. 1913 yılında
İttihat ve Terakki öncülüğünde Batı Trakya’da kurulan ve tarihe
ilk Türk Cumhuriyeti olarak geçen hareketin ömrü iki ayı aşamıyor. 

Neticede, Balkan savaşlarıyla
Batı Trakya’da başlayan Bulgar egemenliği 1918 yılına kadar sürüyor.  

 

1919 yılında, kısaca Neilly
(Nöyyi) olarak bilinen anlaşmayla Batı Trakya’nın dağlık kuzey
kısımları Bulgaristan’a bırakılıyor, güney kısımları da
Müttefiklerce işgal ediliyor. Fransız kuvvetlerince gerçekleştirilen
işgal sonucu general Charpy (Şarpi)  başkanlığında “Müttefiklerarası
Trakya Hükümeti” kuruluyor.  

10 Ağustos 1920’de Sevr’de
yapılan Trakya anlaşmasıyla  Batı Trakya Müttefikler’den
Yunanistan’a resmen teslim ediliyor.  

1912-1922 yılları arasında
yaşanan savaşlar büyük acıları da beraberinde getiriyor. Balkan
savaşları sırasında yüzbinlerce Türk, Osmanlı ordusunun peşisıra
doğdukları toprakları terkederek imparatorluk sınırlarına sığınıyor.
Benzer bir trajedi de, 1922 yılında Kurtuluş Savaşı sırasında
yaşanıyor. Türk ordusuna yenik düşen Yunan ordusuyla birlikte yüz
binlerce Rum Yunanistan’a gidiyor. Yunanistan’ın nüfusu bir anda
dörtte bir oranında artıyor. Bu durum Yunanistan’da bir kaos ortamına
neden oluyor.  

İlk olarak sığınmacılar
ve esirler konusunu ele alan Lozan Barış Konferansı’nda Yunanistan’da
yerleşik Türklerle, Türkiye’de yerleşik Rumların zorunlu göçünü
öngören Mübadele Sözleşmesi imzalanıyor. 

Yüzyılın en büyük zorunlu
göçü olarak tarihe geçen bu değişimden, “İstanbul sınırları
içinde 30 Ekim 1918 tarihinden önce yerleşmiş Rumlar ile Batı Trakya’da
oturan Türkler” muaf tutuluyor.  

Yunanistan, büyük önem verdiği
Fener Patrikhanesi’nin İstanbul’da korunması ve devamlılığın
sağlanması için burada bir Ortodoks cemaatin kalmasını istiyor.
Bu Rum cemaatinin karşılığı ise Meriç – Karasu nehirleri arasında
yer alan Batı Trakya’da yaşayan Türkler oluyor.  

30 Ocak 1923 tarihinde imzalanan
Türk ve Yunan Halkların Mübadelesine İlişkin Sözleşmeyi, 6 ay
sonra 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması izliyor.  

Bu anlaşmayla Türk ve Rumların,
azınlık olarak yaşama süreci başlıyor.  

Lozan Barış Antlaşması’nın
“Azınlıkların Korunmasına” ilişkin bölümünde yer alan 37-
44. maddeler, “Türkiye’nin Müslüman olmayan azınlıklara tanıyacağı
hakları” tanımlıyor. 45. madde ise “Sözkonusu hakların, Yunanistan
tarafınca da, kendi ülkesinde bulunan Müslüman azınlığa tanınacağını”
belirliyor.